“Alles is toch al om zeep, dus waarom nog moeite doen?” – Is dat wel echt zo?

Je hoort het vaak: “Wat heeft het voor zin? Alles is toch al om zeep.” Toegegeven, met al die chaos rondom ons – dagelijkse struggles, een slopende job, te veel lessen, te hoge verwachtingen van thuis uit en het gevoel dat de wereld naar de knoppen gaat – lijkt het inderdaad logisch om gewoon af te haken. Waarom zich dan nog engageren, als alles toch hetzelfde blijft, of zelfs erger wordt?  

Die gedachte is heel normaal. Als alles overweldigend lijkt en je het gevoel hebt dat het systeem je verplettert, dan is de drang om de handdoek in de ring te gooien enorm. Voordat je die conclusie trekt, is het de moeite om wat dieper te graven. Want achter een “alles is om zeep” zit vaak een “ik ken er niets van“, een “ik weet niet hoe ik dat moet doen”, of zelfs een “niemand heeft me ooit getoond wat ik kan doen”. 

Laten we de dingen even op een rijtje zetten. Wat betekent ‘engagement’ eigenlijk? En vooral: welk verschil kan het maken, hoe klein ook? 

In dit artikel rekent Nicolas Spatola, onderzoeker in de sociale psychologie, af met hardnekkige misverstanden over engagement en geeft hij concrete handvaten om ermee aan de slag te gaan, al is het maar iets kleins. 

Het eerste dat je moet weten? Zich engageren, komt niet zomaar vanzelf. Sommige jongeren groeien op in een gezin waar er over politiek, verenigingen en sociale actievoering wordt gepraat. Die hebben dat als het ware met de paplepel meegekregen. Een jongere van wie de ouders lid zijn van de vakbond is bijvoorbeeld regelmatig meegegaan naar betogingen of is opgegroeid met gesprekken over militante acties aan de eettafel. 

Voor anderen is het dan weer heel verschillend: alles hangt af van de omgeving, school of persoonlijke ervaringen. Soms lijkt engagement super ver van je bed of voorbehouden aan andere kringen. 

Nicolas legt uit dat scholen niet echt de nodige sleutels aanreiken. Want wie leert je hoe je een vzw opricht? Een petitie rondstuurt? Een afspraak met een politicus aanvraagt? Bijna niemand. Zonder die basisvaardigheden lijkt het ingewikkeld en abstract om in actie te komen en geef je het vrij snel op. 

Bovendien moeten we niet vergeten dat het leven vaak al vermoeiend genoeg is. Als je al moeite hebt om je schooljaar door te komen, de eindjes aan elkaar te knopen of om te gaan met de zorgen van je gezin, komt engagement vaak op de laatste plaats. 

We denken vaak dat engagement groots moet zijn: in hongerstaking gaan, wegen blokkeren, maar engagement kan ook klein beginnen, met eenvoudige gebaren. En zelfs dat is eigenlijk al heel veel. Bijvoorbeeld: 

• Geen vlees meer eten (of minder) en vaker tweedehands kopen
• Deelnemen aan een ‘clean walk’ (een wandeling waarbij je zwerfvuil opruimt) in je buurt 
• Een kleding- of voedselactie organiseren 
• Vrijwilligerswerk doen in een rusthuis 

Nicolas stelt zelfs voor: wat als we op school of in het jeugdhuis een halve dag per week zouden toewijden aan concrete projecten? Het toont dat je niet alleen bent, dat je iets kan betekenen én dat het zelfs leuk kan zijn.  

En bovenal schept het een band. Het gevoel ergens bij te horen dat groter is dan je eigen persoonlijke problemen.  

Dat is waar de echte kracht ligt: de groep. Samen alles geven voor een gemeenschappelijk doel, dat geeft je een boost. In een vzw of vereniging besef je dat je niet de enige bent die dingen wil veranderen. Al jouw kleine acties tellen op bij die van anderen: samen hebben we impact. En zo kan je dingen ook op je eigen tempo uitproberen. 

Nicolas hamert hierop: bij een groep horen, elkaar steunen, dat maakt echt het verschil, vooral als het moeilijk wordt. 

Maar pas op: sommige extreme groepen spelen ook slim in op die behoefte om erbij te horen. Ze komen met simpele, soms gewelddadige oplossingen voor ingewikkelde problemen. Daarom is het belangrijk dat je leert om kritisch na te denken en om foute redeneringen te doorprikken. 

Als we in actie komen, dan is dat vaak voor iets dat ons persoonlijk raakt. Bijvoorbeeld voor een vriend die gepest wordt op school, uit interesse voor het milieu of uit verontwaardiging tegen ongelijkheid. Maar die verschillende vormen van strijd staan niet los van elkaar, ze zijn met elkaar verbonden. Pesten, armoede, vervuiling, gendergerelateerd geweld: het komt allemaal voort uit hetzelfde gebroken systeem. Buurten met meer armoede worden bijvoorbeeld vaak het zwaarst getroffen door vervuiling. 

Nicolas heeft het over een ‘intersectionele benadering’: begrijpen dat die verschillende vormen van strijd met elkaar te maken hebben, met elkaar verbonden zijn en door elkaar lopen. Als je slechts één onderdeel wilt aanpakken zonder naar de rest te kijken, is het alsof je een lek probeert te dichten terwijl alle leidingen verroest zijn. Als je krachten bundelt, ben je sterker. Anders blijft elke strijd geïsoleerd, met minder impact. 

“Jongeren willen zich niet meer inzetten.” “Ze zijn alleen met zichzelf bezig.” “Het kan ze niet schelen.” 

Klinkt bekend? Die clichés bestaan al eeuwen. Je hoorde het al in mei ’68 en ook in de jaren ’90. Het is elke generatie hetzelfde liedje. Nochtans: het klopt niet dat het jongeren niet kan schelen.  Alleen krijgen ze zelden de middelen, de ruimte of de tijd om iets te ondernemen.  Zoals Nicolas zegt: dat negatieve beeld van jongeren zorgt ervoor dat hun acties, zoals studentenprotesten, minder serieus worden genomen. Het is makkelijker om te zeggen “jongeren doen niets” dan om écht naar hun woede en zorgen te luisteren. 

En toch zien we dat jongeren zich overal organiseren: voor het klimaat, tegen racisme, tegen gendergerelateerd geweld. Hun engagement is echt, maar vaak onzichtbaar in de mainstream media. En dat is geen toeval, want die media, net zoals de sociale media, bepalen vaak ook mee onze keuzes. 

We denken graag dat we vrij zijn om te kiezen wat we doen, waar we naar kijken en wat we kopen. Maar in werkelijkheid worden onze keuzes vaak gestuurd zonder dat we het doorhebben. 

Sociale media filteren bijvoorbeeld wat je ziet. Ze tonen je wat je blij of boos maakt. Daardoor is het moeilijk om op andere ideeën te komen. Je blijft gevangen in een soort luchtbel die versterkt wat je al gelooft. 

Een debat kan eerlijk en in balans lijken, terwijl dat eigenlijk niet zo is. Neem bijvoorbeeld abortus. Vaak wordt het in de media voorgesteld als een discussie tussen “voor” en “tegen”, alsof beide standpunten even sterk staan. In werkelijkheid is de grote meerderheid van de bevolking vóór het recht op abortus, maar door de twee meningen als gelijkwaardig te presenteren, lijkt het of er nog echte twijfel bestaat. Die onjuiste weerspiegeling van de werkelijkheid zorgt voor verwarring en maakt echte vooruitgang in de samenleving moeilijk.  

Ook bij wat je koopt en verbruikt, denk je misschien dat je volledig zelf kiest, maar (sluik)reclame en influencers zijn er om je verlangens te sturen. Daarom is het belangrijk om die mechanismen te herkennen, zodat je kritisch blijft en je niet laat misleiden door economische en politieke belangen. 

Dat is de vraag die veel mensen zich stellen. Nicolas benadrukt dat als je niets meer doet, vind je het eigenlijk ok vindt dat het alleen maar erger wordt. Het is een beetje zoals een loopgravenoorlog: zelfs als je niet vooruitgaat, kan je nog altijd achteruitgaan. 

Dus ja, het zal moeilijk worden. En nee, we zullen niet allemaal in een perfecte wereld leven. Maar alle kleine beetjes helpen. De schade beperken, dingen “minder erg” maken, is al heel wat. Een beetje zoals wanneer je jezelf bezeert: je kan de pijn niet altijd vermijden, maar je kan er wel voor zorgen dat hij minder lang duurt. 

Engagement is geen solo-missie. Het is een gezamenlijke inspanning. Iedereen draagt bij op zijn of haar manier, op eigen tempo en met eigen middelen. 

Heb je het er moeilijk mee? Dat is heel normaal. Maar samen lukt het beter. Wil je het eens proberen? Hier zijn een paar ideeën om je op weg te helpen: 

• Sluit je aan bij een lokale vereniging die je interesseert – al is het maar om te zien wat daar leeft. 
• Ga op zoek naar evenementen in je buurt zoals een clean walk, workshops of solidariteitsacties.
• Volg geëngageerde en betrouwbare Insta- of TikTok-accounts, bijvoorbeeld: @youthforclimate, @beglobal.be, @youth_forum, @vlaamsejeugdraad, @youcavzw, @weare11overs, @globelink_vzw en deel hun ideeën op sociale media. 
• Praat erover met je vrienden, je familie, je favoriete leerkracht – zo maak je ruimte voor discussies en ideeën. 

In actie komen, dat wil niet zeggen dat je een superheld moet worden. Het betekent gewoon: klein beginnen, starten met wat je al hebt. En bovenal betekent het begrijpen dat dit een gezamenlijke strijd is. We gaan niet alles veranderen. Maar we kunnen de dingen wel een beetje minder erg maken. 

Dus, wanneer beginnen we? 

Wil je wat dieper graven en te weten komen hoe dit alles op school kan worden doorgegeven? Bekijk dan ons andere artikel met Nicolas: “Leerlingen vormen tot burgers“.