Interculturele uitwisseling Oekraïne-België: tussen kwetsbaarheid en solidariteit

Over grenzen heen: wat leren we uit interculturele uitwisselingen?

In een wereld die meer dan ooit nood heeft aan bruggenbouwers en wederzijds begrip, bieden interculturele uitwisselingen waardevolle kansen voor ontmoeting en engagement. Dit artikel neemt je mee naar een interessant voorbeeld: 27 jongeren, leerkrachten en directieleden uit Oekraïne kwamen een week naar België om samen na te denken over vrede, schoolcohesie en mentaal welzijn – via een interactief en verbindend programma. Twee ervaringen, twee perspectieven, één gedeelde goesting om samen te leren.

In samenwerking met het UNESCO ASPnet en andere lokale partners bood deze uitwisseling innovatieve tools en activiteiten om interculturele dialoog te stimuleren en jongeren aan te moedigen zich als wereldburgers te engageren.

Wat is het UNESCO ASPnet?

Het UNESCO-scholennetwerk ASPnet verbindt wereldwijd meer dan 11.500 scholen in 182 landen. Het netwerk promoot via onderwijs vrede, verdraagzaamheid en duurzame ontwikkeling en zet in op uitwisselingen en gezamenlijke projecten tussen scholen, leerkrachten en leerlingen wereldwijd. In België zijn er twee ASPnet-netwerken: één voor de Nederlandstalige en één voor de Franstalige gemeenschap. 

Welke uitdagingen kwamen er bij de uitwisseling kijken en wat was de impact op leerlingen en leerkrachten?
Die vragen helpen ons om de belangrijkste momenten van de week te begrijpen, de uitdagingen die erbij kwamen, en hoe de ervaring voor iedereen verrijkend was.

Tussen kwetsbaarheid en moed: de ander ontmoeten in tijden van oorlog
De komst van Oekraïense leerlingen en leerkrachten naar België was allesbehalve vanzelfsprekend. De jongeren kwamen uit een land in oorlog, vaak met pijnlijke verhalen. Aan de andere kant stonden de Belgische jongeren en Oekraïense jongeren die in België wonen, die in een stabieler klimaat leven, en die nieuwsgierig en open stonden om te luisteren en te begrijpen. Die asymmetrie vroeg veel aandacht van alle kanten: hoe ga je in gesprek zonder in medelijden te vervallen? Hoe maak je van verschillen een meerwaarde en geen kloof? In die context school zowel de complexiteit als de schoonheid van een interculturele uitwisseling. De Oekraïense leerlingen ontmoetten ook andere Oekraïense jongeren die in België wonen. Dat gedeelde cultuurmoment, maar in verschillende contexten beleefd, maakte de uitwisseling bijzonder verrijkend.

Symbolische gebaren om duurzame relaties bouwen
Al vanaf de eerste dagen werden betekenisvolle en verbindende activiteiten georganiseerd om verbinding te creëren tussen de Oekraïense deelnemers. Eén van de hoogtepunten: het gezamenlijk maken van een Oekraïens vredessymbool – een duif omringd door traditionele bloemen. Dat artistieke gebaar creëerde een gezamenlijke ruimte van empathie, terwijl het de culturele waarden van de Oekraïense delegatie benadrukte.

Het bezoek aan verschillende UNESCO-partnerscholen was een ander belangrijk onderdeel van de uitwisselingsweek. Een van de Franstalige scholen werd die week officieel erkend als UNESCO-school. Tijdens een plechtige onthulling van het officieel UNESCO-plakkaat werd niet alleen de erkenning gevierd, maar ook het gedeelde engagement benadrukt voor onderwijs dat openstaat voor de wereld en actief inzet op vrede.

Neutraal of geëngageerd? Een evenwichtsoefening
De oorlog in Oekraïne brengt gevoeligheden met zich mee. Binnen een onderwijscontext betekent neutraal zijn niet dat je onverschillig blijft, maar wel dat je een actieve neutraliteit nastreeft. Een houding die ruimte geeft aan dialoog, luisteren en echt begrijpen. Geen activistische toon, maar ook geen ongemakkelijke stilte: vrijuit spreken over ieders ervaringen, zonder te polariseren of voeding te geven aan het conflict. Moeilijk, maar essentieel voor echte interculturele dialoog.

Een veerkrachtige school als hefboom voor herstel
Ook de leerkrachten leerden van elkaar. Hoe blijf je onderwijs bieden tijdens een crisis? Hoe houd je contact met leerlingen als alles wankelt? Die vragen leidden tot diepgaande gesprekken, waarin iedereen van elkaar kon leren.

Voor de jongeren was dit een unieke kans om stereotypes overboord te gooien, met een open blik naar de wereld te kijken, en zo de basis te leggen voor een meer bewuste en solidaire (vorm van) wereldburgerschap.

Taalbarrière
Een andere grote uitdaging die opdook was de taal. In informele momenten lukte het nog wel met eenvoudig Engels, gebaren of vertaalapps. Maar in de klas, waar Frans of Nederlands gesproken werd, was het lastiger. De Oekraïense deelnemers.

Toch stond deze moeilijkheid verbinding niet in de weg. Belgische leerkrachten toonden veel flexibiliteit en aandacht, en leerlingen vonden creatieve manieren om elkaar te helpen – met kleine gebaren zoals tekeningen of gedeelde momenten buiten de klas. De uitwisseling toonde zo het belang van non-verbale communicatie en relationele intelligentie die verder reiken dan woorden.

Samen bouwen aan de toekomst
Naast de gedeelde ervaringen bracht deze week een waardevolle dynamiek op gang. Door verhalen te delen ontstaat begrip, en krijgt de school opnieuw betekenis als plek van dialoog, wederzijds leren en hoop.

De uitwisseling hielp bruggen te bouwen – misschien fragiel, maar broodnodig – richting een gezamenlijke toekomst, gedragen door respect, cultuur en vrede.