Lerend netwerk sessie: evaluatie als integrale schakel voor kwaliteitsvolle educatie

Op dinsdag 11 februari 2025 kwam het lerend netwerk Samen Wereldburgerschapseducatie opnieuw bijeen. Het thema? Evaluatie. Tijdens de eerste bijeenkomst in november 2024 bleek al hoe groot de behoefte is aan een diepgaande analyse over hoe we Wereldburgerschapseducatie kunnen evalueren. Want hoe meet je of leerlingen en/of studenten in de lerarenopleiding daadwerkelijk groeien als wereldburgers? En hoe kan evalueren een integraal onderdeel worden van het leerproces? Duik met ons mee in een inspirerende verkenning van evaluatie als hefboom voor impactvolle educatie.

Eef Thoen, docent bij VRIJPLAATS, een onderzoekslab van Arteveldehogeschool, trapte de dag af. Vanuit zijn expertise als docent, begeleider en kunstenaar toonde hij dat evalueren veel meer is dan een afsluitend moment: het is een continu proces dat diep verweven is met leren. Hij nam de deelnemers mee in het ‘fietsmodel’, waarin competenties worden gelinkt aan skills, acties en kennis. Dit model onderstreept hoe systeemdenken en zelfreflectie cruciaal zijn in Wereldburgerschapseducatie, waardoor zelfreflectie en systeemdenken opgenomen dienen te worden in de evaluatie.

Daarna zoomde hij in op het didactisch luik. Met het EDOEL-model en de double diamond-structuur van design thinking benadrukte hij hoe evaluatie niet alleen meet, maar ook stuurt. Toekomstige leerkrachten moeten niet alleen implementeren, maar ook ontwerpen en educatie zien als een dynamisch proces waarin creatieve oplossingen en kritische reflectie hand in hand gaan. Dit vraagt tijd en ruimte – maar het loont. Concrete evaluatievoorbeelden uit VRIJPLAATS toonden hoe inzicht in het leerproces essentieel is.

Het driedelige proces van feed-up (wat zijn mijn doelen?), feed-back (waar sta ik nu?) en feed-forward (hoe ga ik verder?) hielp deelnemers om de kern van evaluatie tastbaar te maken. Evaluatie meet niet alleen, het geeft ook richting.

In het tweede deel van de sessie namen onderzoekers Ama Amitai en Niels Van Hoof van Karel de Grote Hogeschool Antwerpen de deelnemers mee in de uitdagingen van het evalueren van burgerschapscompetenties. Hun onderzoek ALiCE (Assessment for Learning in Citizenship Education) bracht drie kernproblemen aan het licht dat hand in hand gaat met het driedelige proces van feed-up, feed-back en feed-forward:

• Het gebrek aan studentenperspectief: Evaluatie wordt vaak ‘over’ de lerende gedaan in plaats van ‘met’ de lerende. Dit linken we met inzicht in de taal van het evalueren (feed-up).
• Betekenis geven aan evaluatie: Hoe maak je evaluatie een waardevol en inzichtelijk onderdeel van het leerproces? Of, hoe krijg je inzicht in hoe je werkt aan je competenties (feed-back)?
• Gebrek aan evaluatiegeletterdheid: Hoe zorgen we ervoor dat lerenden begrijpen hoe evaluatie werkt en hoe ze hun eigen leerproces kunnen sturen? En dus, welke stappen formuleren we om verder te groeien in die competenties (feed-forward)?

Vanuit deze uitdagingen gingen de deelnemers aan de slag. In kleine groepen bogen ze zich over vier thema’s: democratie, diversiteit, kritisch denken en duurzaamheid.

• Wat willen we precies evalueren en wat betekenen deze brede onderwerpen precies?
• Wat willen we overbrengen van kennis, vaardigheden en/of attitudes?
• Maar ook, hoe maken we competenties concreet en meetbaar?
• Welk beheersingsniveau willen we hiervoor? Hier denken we aan passief (begrijpen), actief (concreet toepassen) en pro-actief (reflecteren).

Een pittige oefening dat waardevolle inzichten opleverde. Het bleek niet eenvoudig om helder te krijgen wát je evalueert en in welke mate je iets wil bereiken. Daarnaast werden enkele fundamentele vragen blootgelegd:

• Hoe houd je rekening met waarden en normen in het evaluatieproces?
• Hoe evalueer je een competentie écht, in plaats van er enkel ‘rond te werken’?
• Hoe zorg je voor voldoende afstemming met collega’s om evaluatie effectief te laten werken?
• Is er voldoende aandacht voor verdieping van diversiteit?

In de laatste oefening vertaalden de deelnemers hun inzichten naar een concrete evaluatiemethode. Hier kwam alles samen: de theoretische modellen, de praktijkervaringen en de reflecties op uitdagingen en kansen.

Deze tweede sessie ging verder dan een introductie: deelnemers doken diep in de complexiteit van evaluatie binnen Wereldburgerschapseducatie. Het was zoeken, reflecteren, bijsturen – maar dat is precies de essentie van leren. Evaluatie helpt om leerprocessen zichtbaar te maken en dichter bij de leefwereld van de lerende te brengen. Ook het richtinggevende aspect van evaluatie voor het leerproces van de (individuele) leerling en de leergroep(en) mogen we niet vergeten. En dát is waar Wereldburgerschapseducatie om draait: inzicht creëren, kritisch nadenken en betrokken wereldburgers vormen.

Met deze inzichten op zak blijft het lerend netwerk bouwen aan een gedeelde taal en aanpak voor Wereldburgerschapseducatie. Want als de wereld verandert, dan evolueert educatie mee en helpt evaluatie ons om die verandering tastbaar te maken.

Werk jij aan wereldburgerschapseducatie in de lerarenopleidingen, ben jij nieuwsgierig naar welke andere actoren hier ook actief rond zijn en zoek je inspiratie en ondersteuning om je praktijk te versterken? Ontdek alles over het lerend netwerk en wie weet zien we jou op één van de volgende sessies.